Elk jaar op de tweede vrijdag van december is het Paarse Vrijdag; een actiedag waarop de hele school hun steun voor sekse-, gender- en seksuele diversiteit kan laten zien door paars te dragen. Deze dag is een kans om binnen de school en klas aan de slag te gaan met gender, seksuele integriteit en diversiteit.
Nieuw onderzoek van het Trimbos-instituut, Universiteit Utrecht en HBSC (2025) laat zien dat de acceptatie van homoseksualiteit onder Nederlandse jongeren de afgelopen vier jaar sterk is gedaald. Onder jongens in het voortgezet onderwijs is het aandeel met een positieve houding bijna gehalveerd, van 40 naar 22 procent. Ook het aandeel leerlingen dat denkt dat een homoseksuele of lesbische klasgenoot hierover open kan zijn op school, daalde fors. Onderzoekers wijzen onder meer naar de invloed van sociale media en toenemende weerstand op scholen zelf tegen initiatieven als Paarse Vrijdag. Hoe we deze dag vormgeven doet er toe.
Paarse Vrijdag valt in 2026 op Vrijdag 9 oktober
Paarse Vrijdag is meestal een dag die meestal wordt georganiseerd door de GSA op je school. Maar krijgt extra betekenis wanneer je er in de les ook aandacht aan besteed. Hieronder kan je een overzicht van kant en klare lessen en tips vinden.
De 3 lessen van GSA Netwerk
Het GSA-netwerk heeft drie lessen gemaakt voor de Nederlands, muziek en maatschappijleer plus een introductievideo over het onderwerp.
Introductievideo
Waar hebben we het over als we het over sekse, gender en seksuele oriëntatie hebben? De video hieronder geeft uitleg over de basics.
Een veilig klassengesprek
Lessen met fragmenten van Beeld en Geluid
Via fragmenten uit het Beeld en Geluid archief kun je een onderdeel vanuit de LHBTQI-onderwerpen uitkiezen en daar het gesprek in je les mee aangaan. Onderstaande les kan in de mentorles ingezet worden. Het thema is de noodzakelijkheid van het vieren van Paarse Vrijdag. Het verhaal dat verteld wordt is
Bestel je paarse trui, sokken of t-shirt.
https://colorfulstandard.com/en-nl/collections/colorful-standard/ultra-violet
Zet in op intersectionaliteit.
Voor scholen kan het interessant zijn om in te zetten op inclusiviteit in brede zin van het woord, met aandacht voor sekse, herkomst, geloof en seksuele oriëntatie binnen één programma in plaats van aparte dagen per thema. Een leerling die met meerdere vormen van uitsluiting te maken krijgt, herkent zichzelf dan sneller terug in de les. We zien dat sommige scholen Paarse Vrijdag niet meer willen vieren omdat ouders hun kinderen thuis houden of het te veel weerstand geeft. Een dag die uitsluiting in brede zin behandelt roept minder discussie op. De kern van het gesprek, herkennen wat een patroon van uitsluiting is en hoe dat werkt, blijft hetzelfde.
@defanoholwijn Je komt er wel. Succes met jezelf. ❤️
♬ Clair de lune – Debussy , Soft Piano(1076685) – Noi m knot
Verschillende vormen van uitsluiting volgen vaak hetzelfde patroon. Dat is wat Defano in zijn reel laat zien in reactie op de Trimbos cijfers laat zien.
Suggesties voor gespreksvragen na het kijken van deze reel:
- Welk patroon herhaalt zich in de voorbeelden die Defano geeft? Kun je zelf nog een voorbeeld bedenken dat in hetzelfde rijtje past?
- Waarom werkt dit patroon zo goed op sociale media?
- Defano stelt dat de norm zelf onzichtbaar blijft voor wie erin zit. Kun je een voorbeeld noemen van een norm in jouw eigen omgeving die je eerst niet als norm had opgemerkt en later wel?
- Ben je het eens met elk onderdeel van zijn betoog, of zijn er stukken waar je zelf tegenin zou gaan?
- Wie heeft jou opgevoed als het om je kijk op homoseksualiteit gaat, je ouders, sociale media, of iemand anders?
Werkt Paarse Vrijdag averechts?
Maatschappijleer docent Gijs Korenblik vroeg zich af of Paarse Vrijdag niet averechts werkt.
Het is een veelgehoorde kritiek op deze dag. In het kader hiervan heeft Gijs een korte (30 a 40 minuten) lesbrief gemaakt en het idee is om met leerlingen een open klassengesprek over homoseksualiteit en Paarse Vrijdag te hebben. Hoe denken bijvoorbeeld de jongeren in jouw klasen over homoseksualiteit en wat vinden zij van Paarse Vrijdag? Is de expliciete aandacht voor dit thema oké of zorgt het juist voor meer verwijdering ?
Bekijk de les op de website van Gijs.
Stellingen en creatieve opdrachten
In deze les van LessonUp wordt met name ingegaan op begrippen die vaak worden gebruikt, maar waarvan leerlingen wellicht niet durven te vragen wat ze nu precies betekenen. Na een aantal stellingen gaan de leerlingen aan de slag met een van de 5 creatieve opdracht:
- Maak je eigen regenboogvlag met voorwerpen in de school.
- Ontwerp een embleem dat mensen kunnen dragen om te laten zien dat ze Paarse Vrijdag steunen.
- Stel een playlist samen van 10 nummers die jij vindt passen bij Paarse Vrijdag.
- Schrijf een gedicht over jouw kijk op Paarse Vrijdag.
- Ga op zoek naar inspirerende quotes van celebrities rondom de thema’s acceptatie en diversiteit. Maak van jouw favoriet een mooie post voor social media.
Bekijk de LessonUp les
Schrijf een brief aan Maritgen Jans voor Nederlands of geschiedenis.
In deze les van het COC lezen de leerlingen eerst een verhaal over Maritgen Jans en schrijven haar daarna een brief. Maritgen Jans was een dappere vrouw uit de 17e eeuw die mannenkleding droeg om op een VOC-schip te kunnen werken.
Download het verhaal en de handleiding bij de brief hier
Online gastles van topsporters en BN’ers
de Alliantie Gelijkspelen, aangevoerd door de John Blankenstein Foundation, viert Paarse Vrijdag met een live-uitzending via het platform OnlineGastles. In korte lessen (20-25 minuten) vertellen de ‘gastdocenten’ over het belang van jezelf (kunnen) zijn en welke rol dit in hun persoonlijke en professionele leven heeft gespeeld.
Jochem Uytdehaage – Olympisch schaatskampioen en ‘hoofdmeester’ van OnlineGastles – interviewt de gastdocenten samen met de leerlingen, die via de chat, vooraf én live, vragen kunnen stellen.
Geschikt voor groep 4 t/m 8.
Een podcast voor Engels bovenbouw
Een van mijn favoriete podcastmakers Nate Dimeo heeft een prachtige podcastaflevering gemaakt na aanleiding van de Pulse Nightclub shooting in Juni 2016. Hij herpubliceert deze elk jaar in juni en elke keer dat ik deze aflevering luister ontroert het me. Het is niet alleen prachtig beeldend verteld maar beschrijft de strijd van de LGBTQI-gemeenschap in Amerika van de afgelopen 80 jaar.
De transcriptie en bijbehorende discussievragen kan je hier vinden.
Filmlessen van Netwerk filmeducatie
Het inzetten van film heeft een positief effect op de acceptatie van seksuele diversiteit blijkt uit meerdere wetenschappelijke studies. In onderzoek van Movisie komt het vertonen van een film in de klas naar voren als de meest populaire methode (naast theatervoorstellingen) om de acceptatie van lesbiennes, homo-mannen, biseksuelen en transgenders te bevorderen. Daarom heeft Netwerk Filmeducatie een aantal filmtips op een rijtje gezet.
Groep 5-8
Hoe weet je dat de jongen verliefd is op de andere jongen? Nou, luister maar eens goed naar de muziek met de Filmkwartier-les rondom In a Heartbeat. Op 10 dec stel je de extra vraag: wat vind je van de personages? Deze LessonUp presentatie kan je hiervoor gebruiken.
Onderbouw vo
Dromen najagen in Skip & the Rythm Rangers:
Deze korte documentaire neemt je mee in het hoofd van Skip, voor wie dansen alles is. Toch worstelt hij met één gedachte: “voguing is voor gays.” Zal Skip zijn droom opgeven of durft hij zichzelf te blijven? Voor leerlingen biedt deze docu een waardevol inzicht in het najagen van je dromen ondanks vooroordelen en laat ze de impact van pesten en stereotypen onderzoeken.
Voor de les Frans
Wanneer Laure een nieuwe groep leeftijdsgenootjes ontmoet, stelt ze zich haast instinctief voor als ‘Mickaël’. In de periode dat volgt, groeit de vriendengroep dichter bij elkaar en zet Laure zich steeds meer neer in haar rol als jongen. Hij/zij komt constant tussen twee vuren te staan; wat haar moeder wilt, wat haar vrienden denken, maar wat voelt ze zelf?
Een Wiskundeles voor de bovenbouw over Alan Turing
In deze les van Spinozalens staat de actuele relevantie van iemands gedachtegoed centraal. En wordt de vraag, “Waarom is Alan Turing een held?” beantwoord.
Een geschiedenisles over Frieda Belinfante van F-site
Frieda Belinfante was de eerste vrouwelijke dirigent van Nederland en een verzetsstrijdster in de Tweede Wereldoorlog. Het feit dat zij als openlijke lesbienne door het leven ging en zich daarbij niet bekommerde om maatschappelijke conventies, maakt haar levensverhaal extra bijzonder. F-site, een platform voor meer geschiedenisles over vrouwen, heeft een lesbrief over haar gemaakt.
De podcast “Alle Geschiedenis Ooit” heeft vorig jaar ook een interessante aflevering gemaakt over Frieda Belinfante. Normaliter is deze alleen te beluisteren achter de Podimo betaalmuur. Maar ze hebben deze aflevering speciaal voor ons beschikbaar gemaakt.
Lhbt rechten wereldwijd in kaart brengen.
Deze lestips komt van Gendi. De leerlingen worden in groepen ingedeeld, waarbij elke groep zich focust op een specifiek continent. Hun taak is om de wetgeving rond homoseksualiteit in verschillende landen binnen dit continent te onderzoeken. Ze verzamelen ook visueel en auditief materiaal ter ondersteuning van hun bevindingen. Tot slot presenteren de groepen hun onderzoeksresultaten aan de klas. Gendi geeft ook 3 tips voor Metropolis afleveringen ter inleiding van de opdracht. Deze afleveringen zijn elk 35 minuten. Heb je daar de tijd niet voor, dan kan deze clip uit de oudejaarsconference van Claudia de Breij uit 2022 aansluiten bij dit thema. In welke landen mag Claudia de Breij dansen met haar vrouw?
Als je niet je leerlingen deze kaart zelf wilt laten maken dan heeft Our World in Data verschillende kaarten die je in de les zou kunnen gebruiken. Zoals de interactieve kaart hieronder.
Vragen die je leerlingen kunnen beantwoorden zijn bijvoorbeeld:
- Welke rechten hebben homoseksuelen in (naam land)?
- Welke wetten gelden er in (naam land) rond homoseksualiteit?
- Kun je een verklaring geven waarom dit zo is in deze landen/dit continent?
- Wat vinden jullie hiervan?
Lessen over gender voor bij de leeslijst
Beeld en Geluid op school zoekt fragmenten bij boeken op de leeslijst om zo de (keuze voor de) deze boeken dichter bij de leerlingen te brengen. Ze ontwikkelde op basis van de GENDER-lijst van NBD Biblion deze serie boeken met beeld erbij.
Kom in actie tijdens maatschappijleer
In de thema modules van Young Impact vertellen bekende Nederlanders waarom het belangrijk is om in actie te komen. In deze module staat het thema diversiteit centraal. BN’er Thomas van Grinsven legt uit wat diversiteit is en wat dit voor Thomas persoonlijk betekent. De jongeren worden zelf aan het denken gezet wat diversiteit voor hen betekent en hoe zij kunnen bijdragen aan meer acceptatie voor verschillende groepen mensen. Binnen het thema diversiteit wordt gefocust op seksuele oriëntatie en de acceptatie daarvan.
Wat je vrijdag ook doet, laten we in ieder geval voor zorgen dat de jonge LHBTI’ers van dit land zich veilig voelen op onze scholen. In het vorige rapport uit 2021 leerde we Afgelopen September 2021 leerde we dat deze jongeren vaker dan heteroseksuele, cisgender jongeren gepest worden door leerkrachten en ander schoolpersoneel. Dit is het moment om je uit tespreken.
