De nieuwe kerndoelen leggen 70% van de onderwijstijd wettelijk vast. Maar die andere 30%? Die mag je als school zelf invullen.
Wat is die 70/30-verdeling precies?
Met de nieuwe kerndoelen, opgeleverd door SLO in november 2025 en nu sinds per augustus 2026 wettelijk van kracht, is het curriculum opgebouwd rond negen leergebieden: Nederlands, rekenen en wiskunde, burgerschap, digitale geletterdheid, mens en maatschappij, mens en natuur, moderne vreemde talen, kunst en cultuur, en bewegen en sport.
De kerndoelen vereisen ongeveer 70% van de onderwijstijd, zodat alle leerlingen de gemeenschappelijke basis kunnen verwerven. Circa 30% vrije ruimte blijft over voor eigen accenten, schoolprofielen of lokale thema’s.
Wanneer de kerndoelen wettelijk vastgesteld zijn, gelden ze voor alle scholen in Nederland. Maar hoe je die doelen bereikt, via vakken, projecten, excursies of gastlessen, dat bepaal je zelf. En wat je doet met de overige 30%, ook.
ontwerpruimte gemeenschappelijke wettelijke eisen
Waarom bestaat die vrije ruimte?
De keuze voor 70% kern en 30% vrije ruimte is geen toeval. Een belangrijk uitgangspunt van de herziening is het voorkomen van overladenheid. Het oude curriculum uit 2006 was te vol, te versnipperd en te weinig samenhangend. Het nieuwe curriculum maakt bewust ruimte zodat scholen lucht hebben, en leraren weer kunnen kiezen in plaats van druk voelen dat het boek uit moet.
Zoals SLO het verwoordt: “De kerndoelen geven richting én ruimte aan het veld. Ze beschrijven wat leerlingen moeten kennen, kunnen en ervaren. Daarmee kun je als school met een frisse blik kijken naar je onderwijsaanbod en leermiddelen.”
De volgende stap is dus om leerlijnen te gaan ontwerpen. Een lesmethode is daarin een hulpmiddel, geen leidraad. De kerndoelen zijn de opdracht aan de school. Hoe je daar zelf invulling aan geeft in je leerlijnen mag je als school zelf bepalen.
Stap 1: Begin bij curriculumbewustzijn
Voordat je nadenkt over wat je met de vrije ruimte doet, moet je weten wat je verplicht moet doen. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar voor veel teams is dit een eyeopener.
Curriculumbewustzijn betekent: als team samen weten waar je staat ten opzichte van de wettelijke opdracht. Welke kerndoelen dek je al? Welke niet? Waar zitten gaten, en waar zit overlap?
In de praktijk betekent dit teamgesprekken als:
- Wat bieden we al aan, en wat nog niet?
- Voor welke onderdelen kunnen we leunen op bestaande leermiddelen?
- Voor welke onderdelen hebben we nieuw materiaal nodig?
- Willen we wachten op de invulling van de methode of zelf meer boven de stof staan?
Daarbij is het cruciaal dat iedereen in het team de kerndoelen op dezelfde manier interpreteert. Alleen bij een gedeelde interpretatie wordt het curriculum eenduidig zichtbaar in de lessen.
In mijn werk bij Portus Groene Hart als projectleider basisvaardigheden heb ik gezien hoe waardevol het is om dit gesprek echt te voeren. In een eerdere blogpost schreef ik over hoe we daar de basisvaardigheden kerndoelen zichtbaar hebben gemaakt:Â de basisvaardigheden kerndoelen zichtbaar maken. Dat proces, in kaart brengen wat je al doet, en wat je nog moet doen, is de basis voor het werken met de nieuwe kerndoelen.
Stap 2: Onderzoek hoe je methodes de vrije ruimte invullen
Methodemakers maken keuzes. Ze kiezen welke teksten leerlingen lezen, welke contexten ze gebruiken voor rekensommen, welke thema’s bij burgerschap aan bod komen. Die keuzes zijn niet willekeurig, maar ze zijn ook niet neutraal en ze zijn zeker niet automatisch de beste keuzes voor jouw school, jouw leerlingen en jouw schoolprofiel.
Door te analyseren waar een methode de wettelijke kern dekt en waar ze eigen keuzes maakt, kun je als school gerichte beslissingen nemen:
- Wat in de methode is verplicht en wat is een keuze van de uitgever?
- Wat sla je bewust over omdat het niet past bij jullie context?
- Wat vervang je door iets dat beter aansluit bij jullie leerlingen?
- Wat voeg je toe dat de methode niet biedt?
Stap 3: Vertaal je schoolvisie en kenmerken naar leerdoelen
Elke school heeft een schoolplan, een missie, een profiel. Woorden als “eigentijds”, “ondernemend” of “verbonden met de buurt” staan er vaak al in. Het probleem is niet dat die woorden ontbreken, het probleem is dat ze op papier blijven staan terwijl niemand ze toetst aan wat er echt gebeurt.
Een eenvoudige toets: stel iemand loopt voor het eerst je school binnen, op een gewone dinsdagochtend, geen open dag.
- Wat valt meteen op, in de gang, op de muren, in hoe leerlingen met elkaar en met docenten omgaan?
- Loop een willekeurig lokaal in tijdens een gewone les. Wat zie je daar terug van wat de school zegt te zijn?
- Waar in het curriculum is te voelen dat dit deze school is, en niet de school drie straten verderop?
Niet alles wat een bezoeker opvalt, is bruikbaar. Een oud gebouw of de wijk waarin de school staat, maakt een school ook eigen, maar daar heb je als team geen grip op. Vraag daarom bij elk antwoord door: is dit iets wat we bewust doen, of is het toeval waar we toevallig van profiteren? Alleen het eerste soort, waar het team wel grip op heeft, kan een leerdoel worden.
Zet dat vervolgens om in een zin, in dezelfde toon als de kerndoelen: een zin die begint met “De school…” of “De leerling…”, gevolgd door wat dat concreet vraagt. “Onze school is ondernemend” wordt dan bijvoorbeeld “De leerling herkent een probleem in de eigen omgeving en bedenkt er een eerste aanpak voor”, met een paar punten eronder over wat daarvoor nodig is.
Schrijf die zinnen op. Wie de kerndoelenkaarten al gebruikt, heeft daar met de vrije ruimte editie een directe plek voor: de blanco kaarten hebben hetzelfde kader voor een titel, een doelzin en een uitwerking als de kerndoelkaarten zelf.
Stap 4: Maak bewuste keuzes voor de 30%
Scholen moeten deze keuzes vastleggen in hun eigen schoolcurriculum. Dat vraagt om een professionele dialoog in het team: welke kennis, vaardigheden en houdingen willen we ontwikkelen, welke activiteiten dragen daar het meest aan bij, en hoe evalueren we of leerlingen het bereiken?
Mogelijke invullingen voor die 30%:
- Extra vak of thema dat past bij het schoolprofiel bijvoorbeeld levensbeschouwing of drama
- Vakoverstijgende projecten of themaonderwijs
- Lokale en regionale verbindingen: natuur, erfgoed, buurt, bedrijven
- Brede ontwikkeling: kunst, sport, techniek, ondernemerschap
- Buitenschoolse programma’s: excursies, gastlessen en workshops
Die laatste categorie is veelzeggend. Scholen kunnen in de onderbouw de kerndoelen nastreven via vakken, maar ook via projecten, leergebieden of geïntegreerde opdrachten. Een gastles over digitale veiligheid, een excursie naar een natuurgebied of een workshop over financiële zelfredzaamheid zijn dan geen extraatjes of opvulling van een projectweek. Ze kunnen een bewuste, pedagogisch onderbouwde invulling zijn van die 30%.
Op Voor de Klas vind je honderden programma’s die zijn afgestemd op de de nieuwe kerndoelen.
Begin nu. Niet in 2031
Vanaf augustus 2026 starten scholen met de implementatie van de vernieuwde kerndoelen voor taal en rekenen. Uiterlijk augustus 2031 moeten alle Nederlandse scholen volledig op basis van de nieuwe kerndoelen werken. Vanaf dat moment start ook het handhavend toezicht door de Inspectie van het Onderwijs. Met sommige van de nieuwe kerndoelen kan je wachten op dat de methodes ze hebben ingevoerd, andere nieuwe kerndoelen verwachten een hele verandering in de schoolcultuur, zoals de nieuwe nadruk op burgerschap en digitale geletterdheid.
Scholen hoeven niet te wachten tot de kerndoelen in de wet staan. Nu is hét moment om te starten. Denk alvast na of en hoe je dit kunt meenemen in of verbinden aan je schoolplan. Ga in gesprek met leermiddelenmakers over hoe ze de nieuwe doelen verwerken. En begin het teamgesprek over wat jullie school wil zijn, voor wie, en waarmee.
Wil je als school aan de slag met de curriculumactualisatie?
Ik verzorg workshops en studiedagen rondom curriculumactualisatie voor teams die willen begrijpen wat de nieuwe kerndoelen betekenen voor hun dagelijkse praktijk, en die bewust en samen keuzes willen maken over de invulling van hun schoolcurriculum.
We werken dan concreet aan:
- Inzicht in de nieuwe kerndoelen per leergebied
- Het in kaart brengen van de huidige dekking in jullie methodes en aanbod
- Teamgesprekken over de 30% vrije ruimte en hoe jullie die willen invullen
- Een eerste aanzet voor het schooleigen curriculum
Interesse? Neem contact op via suzanne@voordeklas.com om de mogelijkheden te bespreken.
Op zoek naar excursies, gastlessen en workshops die passen bij de kerndoelen? Bekijk het aanbod op voordeklas.com.
