AI & ChatGPT in de leefwereld van jongeren

AI schrijft teksten, maakt afbeeldingen, beantwoordt vragen en helpt met huiswerk.

Handig.

Maar wat gebeurt er als een AI-antwoord overtuigend klinkt, maar niet klopt? Wanneer helpt ChatGPT je om slimmer te werken — en wanneer neemt kunstmatige intelligentie juist het denken van je over?

Tijdens deze interactieve gastles over AI, ChatGPT en AI-geletterdheid ontdekken leerlingen en studenten hoe kunstmatige intelligentie hun schoolwerk, informatie, keuzes en online gedrag beïnvloedt.

AI is inmiddels onderdeel van de leefwereld van jongeren. ChatGPT en andere AI-tools worden gebruikt voor schoolopdrachten, samenvattingen, afbeeldingen, ideeën en het beantwoorden van vragen.

Dat biedt veel mogelijkheden, maar roept ook nieuwe vragen op.

Hoe weet je of een AI-antwoord betrouwbaar is? Wanneer helpt AI je bij het leren en wanneer laat je AI het denkwerk overnemen? Wat deel je wel en niet met een chatbot? En hoe herken je beelden of informatie die met AI zijn gemaakt?

In deze gastles staat daarom één vraag centraal:

Wie bepaalt uiteindelijk wat je denkt en doet — jij of AI?

AI-geletterdheid: kritisch en verantwoord omgaan met AI

AI-geletterdheid gaat niet alleen over weten hoe je ChatGPT gebruikt.

Het gaat er ook om dat jongeren begrijpen wat AI wel en niet kan, kritisch kijken naar AI-gegenereerde informatie en bewuste keuzes maken bij het gebruik ervan.

Tijdens de gastles onderzoeken leerlingen daarom niet alleen de mogelijkheden van AI, maar ook de beperkingen, risico’s en hun eigen verantwoordelijkheid als gebruiker.

Wat komt aan bod?

Tijdens de gastles onderzoeken leerlingen onder andere:

> wat AI en generatieve AI eigenlijk zijn
> hoe ChatGPT en andere AI-tools worden gebruikt
> waarom AI overtuigend kan klinken terwijl een antwoord niet klopt
> het verschil tussen AI gebruiken om te leren en AI gebruiken om zelf niet meer te hoeven nadenken
> hoe je informatie van AI controleert
> deepfakes en AI-gemaakte afbeeldingen, stemmen en video’s
> privacy en het delen van informatie met AI
> hoe je AI slim, kritisch en verantwoord kunt gebruiken

Niet verbieden, maar leren omgaan met AI

AI gaat niet meer weg.

Daarom draait deze gastles niet om de boodschap dat jongeren ChatGPT niet mogen gebruiken. De uitdaging is juist om AI zo te gebruiken dat het een hulpmiddel blijft.

Leerlingen krijgen herkenbare voorbeelden, vragen en dilemma’s voorgelegd.

Kan een antwoord fout zijn terwijl het heel betrouwbaar klinkt?

Is een werkstuk nog van jou als ChatGPT bijna alles heeft geschreven?

Kun je nog geloven wat je ziet wanneer AI realistische foto’s, stemmen en video’s kan maken?

En welke informatie zou je eigenlijk nooit zomaar in een chatbot moeten invoeren?

Door daarover samen na te denken leren jongeren niet alleen wat AI kan, maar vooral hoe zij er kritisch en verantwoord mee omgaan.

AI gebruiken zonder het eigen denkwerk uit te schakelen

ChatGPT kan binnen enkele seconden teksten schrijven, informatie samenvatten of ideeën bedenken.

Dat kan leerlingen helpen.

Maar juist omdat AI zoveel werk kan overnemen, ontstaat een belangrijke vraag: wanneer ondersteunt AI het leren en wanneer neemt het het leren over?

Leerlingen denken tijdens de gastles na over hun eigen gebruik van AI bij bijvoorbeeld huiswerk, opdrachten, brainstormen, schrijven en informatie zoeken.

Daarmee gaat de les niet alleen over technologie, maar vooral over kritisch denken en eigen verantwoordelijkheid.

Betrouwbaarheid en informatie controleren

Een antwoord kan overtuigend klinken en toch onjuist zijn.

Leerlingen ontdekken waarom het belangrijk blijft om informatie te controleren en niet automatisch aan te nemen dat een antwoord van ChatGPT klopt.

Daarbij staat centraal dat AI een hulpmiddel kan zijn, maar geen vervanging voor kritisch nadenken.

Deepfakes en AI-gemaakte content

Met kunstmatige intelligentie kunnen steeds realistischer afbeeldingen, stemmen en video’s worden gemaakt.

Wat betekent dat voor wat jongeren online zien en geloven?

Tijdens de gastles staan leerlingen stil bij deepfakes, AI-manipulatie en de vraag hoe moeilijker het wordt om echte en gegenereerde informatie van elkaar te onderscheiden.

Privacy en gegevens delen

Wat gebeurt er eigenlijk met informatie die je invoert in een AI-systeem?

Leerlingen denken na over welke informatie zij wel en niet met een chatbot zouden moeten delen en waarom persoonlijke of vertrouwelijke gegevens niet zomaar in een AI-tool thuishoren.

Wat levert de gastles op?

Na afloop:

> begrijpen leerlingen beter wat generatieve AI wel en niet kan
> hebben zij hun AI-geletterdheid vergroot
> kijken zij kritischer naar antwoorden van ChatGPT en andere AI-systemen
> begrijpen zij dat overtuigende informatie niet automatisch betrouwbare informatie is
> denken zij bewuster na over het gebruik van AI bij schoolwerk
> herkennen zij beter de risico’s van deepfakes en AI-manipulatie
> zijn zij bewuster van privacy bij AI-tools
> hebben zij praktische handvatten om AI kritisch en verantwoord te gebruiken

 Voor wie?

De gastles is geschikt voor:

> voortgezet onderwijs — vmbo, havo en vwo
> mbo
> vso
> praktijkonderwijs

De inhoud wordt aangepast aan leeftijd, niveau en opleiding.

De gastles kan worden ingezet binnen digitale geletterdheid, mediawijsheid en burgerschap.

Voor het voortgezet onderwijs sluit de inhoud aan bij onderwerpen binnen digitale geletterdheid zoals AI, kritisch omgaan met digitale informatie, privacy en het maken van bewuste keuzes bij het gebruik van digitale technologie.

De aanpak van ImpactWijs

Geen technisch college over kunstmatige intelligentie en geen uur lang luisteren naar theorie.

ImpactWijs werkt met actuele voorbeelden, vragen, dilemma’s en interactie.

Leerlingen worden uitgedaagd om zelf na te denken over wat AI kan, waar het fout kan gaan en welke keuzes zij zelf maken bij het gebruik ervan.

Geen opgeheven vingertje en geen boodschap dat AI verboden moet worden.

De kern:

AI leren gebruiken zonder het eigen denkvermogen uit te schakelen.

Praktische informatie

Duur: 1 lesuur.

Verlenging is mogelijk op verzoek.

De gastles wordt afgestemd op leeftijd, niveau, opleiding en eventuele specifieke aandachtspunten van de school.

Ook voor onderwijsprofessionals:

Voor docententeams, mentoren en onderwijsprofessionals verzorgt ImpactWijs ook trainingen, voorlichting en studiedagen over AI-geletterdheid, ChatGPT en verantwoord AI-gebruik.